Grip Nezle

 


 

         BİLGİSAYAR KARŞISINDA

 

              NE GİBİ

   

             RİSKLER ALTINDAYIZ

 

 

Günümüzde bilgisayarlar iş hayatımıza öylesine girdi ki, onları en az kullandığını düşündüğümüz üst düzey yöneticiler bile risk altında. 40 dakikayı aşmayan aralarla günde sadece birkaç saat bilgisayar başında kalan bir kişinin sonuçta bir derginin sayfalarını dahi zorlukla çevirecek derecede rahatsızlanması işten bile değil.

İşyerlerinde bilgisayar başında çalışmaktan kaynaklanan şikayetler genellikle;

·        Başağrısı,

·        Göz yorgunluğu,

·        Bel ve sırt tutulmaları ve ağrıları,

·        Omuz ,el ve kol eklemlerinde ağrılar,

·        Genel yorgunluk,

·        İş stresi olarak sıralayabiliriz.

Bu sorunlar arasında göz ve kas iskelet sistemi sorunları önde gelirken, kişilik, sosyal ve ruhsal durum üzerine de etkileri olabileceği düşünülmektedir. Bilgisayar kullanımıyla ilişkili sağlık sorunlarının bir kısmı, bilgisayar ekranlarının oluşturduğu elektromanyetik alandan, bir kısmı da işin özelliğinden kaynaklanır.  (Elektromanyetik alanlar ekrandan uzaklaştıkça hızla azalır, ekranın ön kısmında en az düzeyde iken, yanlarında, üstünde ve arkasında fazladır).  Tekrarlayan Zorlayıcı Travma için risk etmenleri çevresel, fiziksel ve ruhsal olmak üzere üç grupta toplanmaktadır.

Fiziksel risk etmenleri arasında; kas gücünün aşırı kullanılması, uygun olmayan duruş biçimi, uzun süre bilgisayar karşısında ara vermeden çalışmak yer alırken, ruhsal risk etmenleri arasında; aşırı iş yükü duygusu, stres, olumsuz iş ortamı ilişkileri sayılabilir.

 Çevresel etmenler arasında gürültü, oda ısısı, nemi, aydınlatması ve ortamda bulunan araçların özellikleri bulunmaktadır.  

 Göz  

 Bilgisayar kullanımı sırasında gözler bir çok etkene bağlı olarak az ya da çok etkilenir. Bu etkenler arasında;

·        Monitörün Özelliği,

·        Kullanıcının Pozisyonu ,

·        Var Olan Kırma Kusuru İçin Gözlük Kullanıp Kullanmaması,

·        Odanın Aydınlatması,

·        Ekranda Ki Işık Yansımaları,

·        Kullanılan Zemin Ve Karakter Özellikleri Sayılabilir.

 

Bilgisayar kullanımına bağlı gözlerde;

  • Yorgunluk,
  • Gözlerde Ağrı,
  • Baş Ağrısı,
  • Yanma Hissi,
  • Kızarıklık,
  • Kaşıntı,
  • Sulanma,
  • Bulanık ya da çift görme gibi yakınmalar sıktır.

 

Çalışma ortamında göz şikayetine neden olan etmenler;

·      Çok az veya çok fazla oda aydınlatması.

·      Görsel bozukluklar(kırma kusurları).

·      Uygun olmayan gözlük kullanımı.

·      Doğal veya yapay aydınlatmalardan gelen ışıklar.

·      Yansımış ışıklar

·      Uygun olmayan oda düzenlemesi

 

Bu şikayetlerden korunabilmek için sizin yapabilecekleriniz;

 

  • Ekrandaki yazı karakteri aydınlatmasını değiştirin.

·        Yansıma ve gölgeler için ekrana bakış açısını, klavye, masa düzenini kontrol edin.

·        Ekrana direk güneş ışığı gelmesini engelleyin.

·        Ekranları pencereye karşı yerleştirmeyin.

·        Odanın genel aydınlatmasını azaltın.

·        Yazdığınız metni ayrıca aydınlatın.

  • Ekran ve yazı metni arasında göz hareketlerinin fazla olmamasını sağlayın.

İş yerinde yapılan bazı düzenlemeler ve kullanıcıların eğitimi ile bu sorunların bir kısmı önlenebilir.  Bilgisayar kullanırken kullanıcılar göz kapaklarını farkında olmadan daha az açıp kapatırlar. Kırma kusuru olup da gözlük kullanmayan kişiler, görme ile ilgili sorunların yanı sıra ekrana olan uzaklığı koruyamadıklarından olumsuz etkilere daha çok maruz kalabilirler. Özellikle 40-50 ve üzeri yaşlardaki kişilerin, bilgisayar kullanırken 50-70 cm mesafeye göre düzenlenmiş gözlük kullanması gerekebilmektedir.  

 Önemle durulması gerekli konu miyop, hipermetrop ve benzeri gibi göz sorunları olan kullanıcıların uygun gözlük kullanmamaları, bifokal gözlükler takmaları, görme mesafelerini ayarlayamamaları, görme ve diğer şikayetleri arttırıcı yönde geliştireceğidir. Göz ile ilgili sorunların ortadan kaldırılması veya , aza indirilmesi için bilgisayar ekranlarının seçimi, ayarları ve çalışma ortamının amaca uygun aydınlatılması önem taşır.

 

 

 

 

 


 

 Kas iskelet sistemi  

 Bilgisayar kullanımı çok az değişen bir duruşla, el bileği ve kol kaslarının benzer hareketleri yapmasını gerektiren bir uğraştır. Bu nedenle omurga, omuz, sırt, dirsek, el bileği ve parmaklara ilişkin rahatsızlıklar sık görülür. Karpal tünel sendromu, ulnar sinir tutulumu, lateral medial epikondilitis, DeQuervian tenosinovitis, myofasial boyun ağrısı , Tekrarlayan Zorlayıcı Travma ile ilişkili başlıca rahatsızlıklardır. 

Tekrarlayan Zorlayıcı Travma belirtileri hafif bir ağrıdan şiddetli ağrılara kadar değişik düzeyde olup, işlev zorluğuna yol açabilir. Erken dönemde ağrılar yorgunlukta ortaya çıkıp işi bırakınca kaybolurken, orta dönemde ağrılar işin başlangıcından hemen sonra ortaya çıkar. İleri dönemde ağrılar dinlenme sırasında da vardır, hafif işler bile zorlukla yapılır.

Karpal tünel sendromu, bilgisayar kullanıcıları arasında sık görülen, medial sinir ve fleksor tendonların tutulumunu içeren ve önemli sonuçlar doğuran ağrılı bir durumdur. Nedenleri arasında genetik yatkınlık ve yaşam biçiminin önemli olduğu bilinmektedir. 

 

·        Bacak ağrısı.

·        Sırt ağrısı.

·        Boyun tutulması

·        Kol ve ellerde yorgunluk

  • Omuz ağrısı

şikayetleriniz var ise aşağıdaki nedenlerden kaynaklanabilir:

 

·      Ekran açısının ve yüksekliğinin uygun olmaması.

·      Yetersiz keyboard açısı ve yüksekliği.

·      Uygun olmayan sandalye.

·      Operatörün ekrana ve klavyeye yakın veya uzak olması.

·      Uygun olmayan çalışma pozisyonu.

·      Uzanarak iş yapma.

 

Boyun, sırt ve bel ağrılarından korunabilmek için sizin yapabilecekleriniz;

 

  • Ekranın üst kenarını kullanıcın göz hizasına ayarlayın.

·        Klavye yüksekliğini ve açısını kullanıcının rahat edeceği konuma getirin..

·        Döküman yerleşimini kontrol edin daha uygun bir yer düşünün.

·        Çalışma sandalyesinin yapısını düzeltin.

·        Sandalyenin yüksekliğini ve masaya yakınlığını ayarlayın.

·        Ayak koyacağı iyi bir çözüm olabilir.

·        Sandalyenin oturak kısmı vücudun dönmesini önlemek için dönerli ve ayakları tekerlekli seçilmeli.

 

 

 

İşyeri düzeni ve korunma  

 Çalışma ortamında belirli standartların sağlanması hem sağlık hem de iş verimi açısından oldukça önem taşır. Bu standartlar bilgisayar donanımının özellikleri, bilgisayarların yerleştirilmesi, sandalye, masa, odanın aydınlatması, temizliği gibi bir çok konuyu içermelidir. 

Monitör: Monitörün çözünürlüğünün yüksek, elektromanyetik etkisinin düşük olması aranan özelliklerdendir. Monitörler odada pencere ve lambalardan kaynaklanan ışık yansımaları en az olacak biçimde yerleştirilmelidir. Birden çok bilgisayarın bulunduğu ortamlarda bilgisayarın yanında ve arkasında 120 cm'den daha az mesafede kimse çalışmamalıdır. Monitör kullanıcının tam karşısında, monitörün üst kenarı kullanıcının gözleri ile aynı düzeyde olmalıdır.  Bilgisayar ekranı üzerinde ki ışık yansımaları görmeyi zorlaştırıp, kişinin bilgisayara gereğinden fazla yaklaşmasına ve iş veriminin düşmesine neden olur. Bu nedenle yansımalar önlenmelidir. Oda aydınlatmasının en azından gündüzleri gün ışığı ile sağlanması yararlı olacaktır. Bazı floresan tipi lambalar ekrandaki yansımaları artırarak, gözle ilgili yakınmalara yol açabilmektedir. Oda aydınlatmasının normalden yarı yarıya daha az olması rahatlık sağlayacaktır.

 Ekran koruyucu: Toprak hattı olan ekran koruyucular bilgisayarın elektrik yükünün azaltılmasında etkili olmakta, bununla birlikte ortamın ve ekranın tozunun ıslak bezle sık sık alınması da özellikle gözlerde toza bağlı yakınmaları azaltabilmektedir. Yine ekranın tozunun alınması görüntünün netleşmesine de katkıda bulunmaktadır.    Ekran parlaklığı ve kontrastının ayarlanması gözle ilgili yakınmaları azaltıcı olabilmektedir. Genellikle beyaz zemin üzerine siyah uygun bir seçimdir.   

Fare ve klavye: Fare kullanımına bağlı travmalarda sık görülmekte olup, kullanım sırasında uyulmasında yarar olan öneriler şunlardır: Farenin olabildiğince vücuda yakın tutularak omuz el bileği ve dirsekteki, gerilimin azaltılması, yüksekliğin uygun olması ve kimi durumlarda fare yerine klavyenin kullanılmasıdır. Fare ve klavye kolların rahatlıkla ulaşabileceği bir uzaklıkta ve yükseklikte olmalıdır.  

Sandalye: Çalışma sandalyesinin tekerlekli, yükseklik ve sırtlığının ayarlanabilir olması, yanlarda kolları dinlendirebilecek yerlerinin olması önerilir. Çalışma sandalyesine oturulduğunda gözlerin düzeyi ile bilgisayar ekranının üst kenarı 10-200 lik bir açı oluşturmalı, sırtlık dik olmalıdır. Yüksekliği ayarlanabilir ve kendi ekseni etrafında dönebilir oturma yeri, ayak koyma platformu.

 Kağıt askısı (document holder): Bilgisayar ekranının yanı sıra

kağıt okumak baş ve gözlerin sık sık hareket etmesine,

gözlerin sık sık farklı mesafeler için akomodasyon

(göz merceğinin uzaklığı ayarlamak için yaptığı kasılma gevşeme) yapmasına

 neden olur ki bu da çeşitli yakınmalara yol açar. Bu nedenle okunacak belgeler bilgisayar ekranına oldukça yakın ve göze ekranla eşit uzaklıkta olur ise akomodasyona bağlı yakınmalar azalacaktır. Bu amaçla kağıt askısı kullanılabilir.  

 Bilek Dinlendirici: Bilek dinlendiricilerin karpal tünel sendromunu önlemede yararları olabilir. Bilek dinlendiricinin bilgisayar kullanırken değil, dinlenme sırasında kullanılması önerilmektedir.  

 

 

 

 Duruş biçimi: İyi bir duruş biçimi en az enerji ile en yüksek verimin elde edildiği, rahat bir biçimdir. İyi bir duruşun başlıca özellikleri; başın dik, sırtın destekli, kolların rahat, gözlerin bilgisayar ekranının üst düzeyi ile yakın düzeyde ve ekranın tam karşıda olmasıdır. Kullanıcının bilgisayara olan uzaklığı hem sağlık hem de verim açısından önemlidir. Kullanıcının bilgisayara olan uzaklığının 50-70 cm olması önerilmektedir. Bilgisayarların elektromanyetik alanlarının etki alanı yanlarda ve arkada daha fazladır. Bu nedenle bilgisayarların yanları ve arkasında oturanlar daha uzak konumda olmalıdır. Bilgisayarın önündeki güvenli aralık yaklaşık 70 cm (yaklaşık erişkin kol boyu), diğer yönlerinde ise 120 cm'dir. Bilgisayar ekranlarından yayılan ultraviyole ve elektromanyetik ışınlar çok fazla olmamakla birlikte, ekrana yaklaştıkça etkileri artmaktadır.  

 

 

 

 

 

 

 


 

 Ara verme alışkanlığı: Bir saatlik çalışma süresinde 5-15 dakikalık ara verilmesi, hem kas iskelet sistemi hem de göz ile ilgili yakınmaları azaltacaktır. Bu davranışın yakınmalar başlamadan önce de sergilenmesinin korunmada oldukça etkili olduğu genel olarak kabul edilmektedir.    Ara verme ile ilgili bir yazar yazısında kısa, orta ve uzun süreli aralardan söz etmektedir. Kısa aranın yaklaşık her 10 dakikada bir 10 saniye kadar sürmesini, bilgisayardan biraz uzaklaşıp derin nefes alınmasını, göz kapaklarının açılıp kapatılmasını ve bilgisayar dışında farklı uzaklıktaki bir nesneye bakılmasını önermektedir. Orta büyüklükteki aranın ise yaklaşık her 1 saatte 5 dakika kadar sürmesini, ve bu arada ayağa kalkarak gerilmeyi; birkaç saatte bir ise daha büyük aralar verilmesini çay ya da kahve molasını önermektedir.  

İyi bir iş planı yaparak kullanıcılar bilgisayar işlerini güne yayarak, aralarda diğer işleri yapabilirler. Ekip çalışması ve görev değişimi, görev çeşitliliği işle ilgi yapılabilecek düzenlemeler arasında olabilir.    Egzersiz el ve bilek egzersizleri karpal tünel sendromunu ile ilgili yakınmaları azaltabilmektedir. El bileğini güçlü ve esnek kılabilecek egzersizler korunma amacı ile sorun başlamadan önce yapılmalıdır. Aksi durumda var olan sorunu artırabilir.

 

Isı, nem ve Klima:

Uygun oda sıcaklığı, yeterli havalandırma , sabit bir nem oranı

(% 30-70) ergonomik koşulları tamamlayan faktörlerdir.Statik elektriğin oluşmaması için kuru ortamlarda anti-statik yer döşemeleri önerilmektedir.

 

Derleyen:  Dr. Kazım BAKKAL